احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
143
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
روز 24 ژانويه 1915 ساعت چهار بعد از ظهر جلسه مجلس شوراى ملى منعقد شد و اعتبارنامه مستوفى الممالك و محتشم السلطنه و ذكاء الملك بتصويب رسيد . چون از اين تاريخ وزراء مجبور بودند يا پست وزارت يا نمايندگى مجلس يكى را انتخاب كنند به اين جهت در كابينه بحرانى بوجود آمد . شب از ساعت 8 الى نيمه شب ميرزا محمد صادق طباطبائى و سليمان ميرزا و ميرزا قاسمخان صور اصرافيل و ارباب كيخسرو به منزل مستوفى رفته پس از مذاكرات طولانى و اقامه ادله بيشمار از استعفاى او جلوگيرى كردند و حتى راضى شدند اگر ميخواهند موقتا كنار باشند از طرف خود كسى را معين نمايند . مستوفى عاقبت وعده داده بود كه كابينه جديد خود را تا روز يكشنبه آينده معرفى كند . ميرزا سليمان خان ميكده روز چهارشنبه 27 ژانويه 1915 بمناسبت جشن ملى آلمان صبح امروز در مدرسه آلمانى ضيافت مفصلى برپا بود ( مدرسهء ايران و آلمان در زمان سلطنت مظفر الدين شاه بموجب قرارداد منعقد بين دولتين تأسيس يافت اولين مدير آن موسوم به پطرس و مدير فعلى آن دكتر دريگر است ) وزراء و شاهزادگان و اعيان حضور داشتند نطقهاى آميخته به مودت خللناپذير ايران و آلمان به عمل آمد به همين مناسبت جشنى از سه و نيم الى شش بعد از ظهر در سفارت آلمان منعقد گرديد . در اين جشن جمع كثيرى از رجال ايران حتى فرمانفرما و سپهدار معروف به مخالفت با آلمانها نيز شركت كرده بودند . شب مجددا از ساعت نه در شبنشينى بزرگى با شركت موزيك ژاندارمرى قريب يكصد نفر از رجال ايران دعوت داشتند در آن شب بعضى از مهمانها اظهار اطلاع كردند كه سرولتر تونلى وزيرمختار انگليس احضار شده و بجاى او مارلينگ خواهد آمد و سياست خشنى را در ايران تعقيب خواهد كرد . شنبه 30 ژانويه 1915 چون ديروز صبح ترجمان دوم سفارت آلمان موسوم به فرانتس ليتن به مرض مننژيت بدرود زندگى گفته بود امروز تشييع رسمى به عمل آمد اغلب از معاريف حضور داشتند از طرف دولت ايران مشاور الممالك معاون وزارت امور خارجه بسفارت آمد در كالسكه شارژهدافر نشسته از سفارت بكليسا و از آنجا باكبرآباد محل قبرستان پرتستانها آمد . سفير كبير عثمانى و ساير وزراء مختار دوست آلمان و بىطرف